Komórki macierzyste – informacje podstawowe

Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które budują organizm, powodują jego rozwój i samoodnowę. Mają olbrzymi potencjał do namnażania się oraz wyjątkowe zdolności do przekształcania się w wyspecjalizowane komórki, tworząc w ten sposób tkanki. Pierwsza komórka macierzysta to zygota, która powstaje z połączenia komórki jajowej i plemnika. Z niej rozwijają się wszystkie komórki, które tworzą płód. W tym okresie aktywność komórek macierzystych i ich potencjał jest największy.

Właściwości komórek macierzystych zainteresowały część naukowców, którzy postrzegali embrionalne komórki macierzyste jako potencjalny materiał do wykorzystania w leczeniu. Jednak pozyskiwanie takich komórek jest wątpliwe etycznie i dlatego obecnie wykorzystuje się inne źródła komórek. Aktywność tych komórek jest różna w zależności od okresu życia oraz tkanki, w której się znajdują, ale znaleźć można je m.in. w:

  • szpiku kostnym,
  • krwi obwodowej po farmakologicznej mobilizacji,
  • krwi pępowinowej,
  • sznurze pępowiny.

Wykorzystanie komórek macierzystych w leczeniu ma długą historię. Od dawna przeszczepia się komórki ze szpiku w leczeniu chorób hematologicznych. Od 1988 roku w tych samych chorobach wykorzystywane są komórki z krwi pępowinowej. Terapia komórkami macierzystymi jest standardem leczenia 80. ciężkich chorób hematologicznych i onkologicznych. Jest to terapia refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Wraz z rozwojem medycyny i biotechnologii wiadomo coraz więcej o właściwościach komórek macierzystych, które nie tylko przekształcają się w inne komórki (co jest wykorzystywane przy przeszczepieniach szpiku lub krwi pępowinowej w leczeniu np. białaczek czy chłoniaków), ale także wydzielają wiele związków, które mogą pomóc zwalczać ciężkie lub rzadkie choroby. W szczególności takie działanie w wysokim stopniu wykazują młode komórki – z pępowiny lub krwi pępowinowej. Znajdują one zastosowanie w próbach terapii chorób neurologicznych o podłożu zapalnym lub urazowym (np. mózgowe porażenie dziecięce, stwardnienie rozsiane, autyzm). Wybór źródła komórek do zastosowania w leczeniu zależy od wskazania medycznego (choroby dziecka).

Terapia komórkami macierzystymi sznura pępowiny jest zabiegiem nierefundowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W Polsce ultranowoczesna terapia komórkami macierzystymi stosowana jest w chorobach neurologicznych u dzieci w leczeniu w procedurze medycznego eksperymentu leczniczego we wskazaniach takich jak:

  • mózgowe porażenie dziecięce,
  • rozszczep kręgosłupa,
  • choroby rzadkie.

Dziecko do terapii kwalifikuje lekarz w trakcie wizyty kwalifikacyjnej. Jest to lekarz-neurolog pracujący w ośrodku, w którym prowadzona jest terapia. Decyzja o kwalifikacji medycznej podejmowana jest na podstawie stanu zdrowia pacjenta, dokumentacji medycznej oraz wyników zleconych badań. Lekarz, na podstawie dostępnych i sprawdzonych doniesień medycznych, indywidualnie ocenia możliwość wykorzystania komórek macierzystych w leczeniu danego przypadku. Przed rozpoczęciem podań komórek Komisja Bioetyczna, pod którą podlega dany szpital, wydaje zgodę dla konkretnego pacjenta, umożliwiając mu tym samym wzięcie udziału w terapii.

Jeden pełny cykl terapii trwa 1 -1,5 roku.